Rode keelpijn, witte keelpijn: het onderscheid lijkt op papier duidelijk. De ene zorgt voor gezwollen en rode amandelen, de andere bedekt ze met een witachtige laag. In de huidige medische praktijk is deze visuele classificatie echter niet meer voldoende om de behandeling te sturen. Wat voor de arts telt, is te bepalen of de infectie viraal of bacterieel is, want deze informatie bepaalt de behandeling.
Uiterlijk van de amandelen: een misleidende aanwijzing voor de diagnose
De meeste populaire inhoud presenteert de kleur van de amandelen als het centrale criterium. Rode en gezwollen amandelen zouden wijzen op rode keelpijn (erythemateuze), terwijl een witte of grijsachtige afzetting op de amandelen zou duiden op witte keelpijn (erythematopultacee).
Dit visuele onderscheid is inderdaad aanwezig bij het klinisch onderzoek. Het stelt echter niet in staat om te beslissen tussen een virale en een bacteriële oorsprong. Rode of witachtige amandelen kunnen in beide gevallen voorkomen, of het nu gaat om een virus (adenovirus, herpesvirus) of een bacterie (beta-hemolytische streptokok van groep A).
Het begrijpen van de verschil tussen rode en witte amandel blijft nuttig om te beschrijven wat men observeert, maar de arts stopt nooit bij dit enige criterium om een antibioticabehandeling te beslissen.
Viraal en bacterieel keelpijn: vergelijkende tabel van klinische tekenen
De echte scheidslijn ligt tussen virale en bacteriële keelpijn. Hier zijn de criteria die de arts evalueert tijdens het consult.
| Klinisch criterium | Viraal keelpijn | Bacterieel keelpijn (streptokok A) |
|---|---|---|
| Frequentie bij volwassenen | Overwegend | Minoriteit |
| Begin van de symptomen | Geleidelijk | Brutaal |
| Koorts | Gemiddeld | Vaak hoog |
| Hoest, verkoudheid geassocieerd | Vaak | Over het algemeen afwezig |
| Pijnlijke cervicale lymfeklieren | Mogelijk | Vaak aanwezig en gevoelig |
| Uiterlijk van de amandelen | Rood of witachtig | Rood of witachtig |
| Antibiotische behandeling | Niet aangegeven | Amoxicilline (duur van zes dagen) |
De laatste regel van de tabel bevestigt de uitdaging: een antibioticum heeft alleen zin bij bacteriële keelpijn. Antibiotica voorschrijven op basis van alleen het visuele uiterlijk van de amandelen zou ertoe leiden dat de meeste patiënten onterecht worden behandeld, aangezien de grote meerderheid van de keelontstekingen viraal van aard is.
Klinische score en TROD keelpijn: de hulpmiddelen die de visuele observatie vervangen
Aangezien de kleur van de amandelen geen uitsluitsel biedt, steunt de arts op twee aanvullende hulpmiddelen.
De klinische score
Verschillende tekenen worden samen geëvalueerd: de brutaliteit van de pijn, het niveau van koorts, de aanwezigheid of afwezigheid van hoest en verkoudheid, pijnlijke cervicale lymfeklieren. Geen van deze criteria is op zichzelf betrouwbaar, maar hun combinatie wijst op een virale of bacteriële waarschijnlijkheid.
De snelle diagnostische test (TROD keelpijn)
De TROD detecteert de aanwezigheid van de streptokok van groep A binnen enkele minuten, direct in de praktijk of bij de apotheek. Het is het enige onderzoek dat een bacteriële oorsprong bevestigt of uitsluit met voldoende betrouwbaarheid om te beslissen over de voorschrijving van antibiotica.
- De monstername gebeurt door middel van een wattenstaafje in de keel, op de amandelen.
- Het resultaat is binnen enkele minuten beschikbaar tijdens het consult.
- Een positieve TROD wijst op een behandeling met amoxicilline gedurende zes dagen, in overeenstemming met de aanbevelingen van de Hoge Gezondheidsautoriteit.
- Een negatieve TROD duidt in de overgrote meerderheid van de gevallen op een virale oorsprong: geen antibiotica, alleen symptomatische behandeling (pijnstillers, koortsverlagers).
De TROD wordt aanbevolen bij zowel kinderen als volwassenen vóór elke antibioticabehandeling. Het voorschrijven van een antibioticum zonder TROD wordt tegenwoordig beschouwd als een praktijk die vermeden moet worden.
Symptomen die gemeenschappelijk zijn voor beide vormen van keelpijn en waarschuwingssignalen
Of het nu rood of wit is, viraal of bacterieel, keelpijn deelt een basis van symptomen die de patiënt vanaf de eerste dagen ervaart.
- Keelpijn met moeite met slikken (dysfagie), vaak bilateraal.
- Koorts tussen 38 en 39 graden, soms hoger bij bacteriële vormen.
- Vermoeidheid en een algemeen onwel gevoel.
- Amandelen die zichtbaar gezwollen zijn, of ze nu uniform rood of bedekt zijn met een witte laag.
Bij kinderen kunnen spijsverteringsproblemen (misselijkheid, buikpijn) de infectie vergezellen. Keelpijn is besmettelijk via speeksel, hoest en contact met besmette voorwerpen. Na de start van een antibioticabehandeling neemt de besmettelijkheid aanzienlijk af in de eerste twee dagen.
Wanneer zonder uitstel een arts te raadplegen
Een klassieke keelpijn geneest meestal binnen enkele dagen. Het consult wordt dringend als de koorts 39 graden overschrijdt zonder te reageren op koortsverlagers, als de pijn slikken (inclusief vloeistoffen) volledig verhindert, of als er een zichtbare zwelling aan één kant van de keel verschijnt (verdachte peri-amygdale phlegmon).
Bij zuigelingen of immuungecompromitteerden rechtvaardigt elke keelpijn een snelle consultatie, omdat het risico op complicaties groter is.
De classificatie rood of wit blijft een gangbare en nuttige terminologie om te beschrijven wat men in de keel observeert. Het is geen betrouwbaar diagnostisch hulpmiddel. Alleen de TROD keelpijn maakt het mogelijk om een virale infectie van een bacteriële infectie te onderscheiden en een onnodig voorschrift van antibiotica te vermijden. Bij keelpijn met koorts blijft de meest betrouwbare benadering om een arts of apotheker te raadplegen die in staat is om deze test uit te voeren.